Κωνσταντίνος Παπαθωμάς διατηρεί το αρχιτεκτονικό του γραφείο «Studio N17» στη Λευκωσία από το 2001. Παράλληλα διδάσκει στο CTL Eurocollege στη Λεμεσό, Πολιτισμική Γεωγραφία, Ιστορία της Τέχνης, και είναι σύμβουλος σχεδιασμού. Είναι επίσης μέλος της διεθνούς ομάδας «Shht» που στοχεύει στην ανάδειξη της «σιωπηλής» αρχιτεκτονικής και στη διάσωση κτηρίων που δεν είναι γκλάμουρους αλλά έχουν μια πολιτιστική, ιστορική και κοινωνική αξία. Στην κουβέντα μας υπογραμμίζει πως οι αρχιτέκτονες αλλά και οι πολίτες θα πρέπει να έχουν ενεργό ρόλο και λόγο στο πώς αναπτύσσεται μια πόλη και να συμμετέχουν σ' ένα δημόσιο διάλογο με τις Αρχές για να αποφύγουμε φαινόμενα αφανισμού αξιόλογων κτηρίων και επιβολής ανεπιθύμητων προτάσεων.

Γράφει: Mαρία Παναγιώτου - Φωτό: Στέλιος Καλλινίκου
 
- Είσαι μέλος της διεθνούς ομάδας «Shht» που δραστηριοποιείται και στην Κύπρο. Ποιος ο στόχος σας;
Το όνομα της ομάδας σημαίνει «Σιώπησε». Είναι μια ομάδα που ασχολείται με τη σιωπηλή και περιθωριοποιημένη αρχιτεκτονική. Και ο λόγος που είναι περιθωριοποιημένη είναι γιατί δεν έχει τη φόρμα την εντυπωσιακή ή μπορεί να εξυπηρετεί μια χρήση που στα μάτια της κοινωνίας να είναι σε δεύτερη κλάση, όπως για παράδειγμα μια φυλακή ή ένα κτήριο ψυχιατρείου. Τα κτήρια αυτά όμως μπορεί να έχουν αξία. Η ομάδα αυτή είναι διεθνής και έχει γραφεία στο Μιλάνο, στη Λισαβόνα, στις Βρυξέλλες και πριν από ένα χρόνο άνοιξε γραφεία στη Λεμεσό.
 
- Στην Κύπρο πού επικεντρώθηκε η δράση σας;
Αρχίσαμε μια δράση στη Λεμεσό για να περισώσουμε τις εργατικές κατοικίες οι οποίες χτίστηκαν επί Αγγλοκρατίας το 1948. Είναι κατοικίες που χτίστηκαν για να στεγάσουν τους εργάτες που δούλευαν εκείνη την εποχή στις βιομηχανίες. Σ' αυτά τα κτήρια βλέπουμε ότι εφαρμόστηκαν κάποια στοιχεία του μοντερνισμού προσαρμοσμένα στα κυπριακά δεδομένα. Και έχουμε πολλά τέτοια παραδείγματα στην Κύπρο. Με την παρέμβασή μας γίνονται δεύτερες σκέψεις από τον δήμο γι' αυτές τις κατοικίες.

- Πώς μπορούν να αξιοποιηθούν σήμερα αυτά τα κτήρια;
Εμείς προτείνουμε να συντηρηθούν και να δοθούν ενδεχομένως για κατοικίες σε κόσμο που έχει ανάγκη ή να πάρουν μια άλλη χρήση. Ένα άλλο θέμα στο οποίο εστιάζουμε είναι η ανάπλαση της περιοχής από το παλιό μέχρι το νέο λιμάνι. Εκεί υπάρχουν πολλά παραδείγματα βιομηχανικής αρχιτεκτονικής. Θεωρούμε λάθος να κατεδαφιστούν αυτά τα κτήρια για να γίνουν δρόμοι τετραπλής κατεύθυνσης. Αυτή βέβαια η νοοτροπία της απερίσκεπτης κατεδάφισης είναι παγκόσμιο φαινόμενο και όχι μόνο κυπριακό. Θεωρούμε ότι οι Αρχές της πόλης της Λεμεσού θα πρέπει να κάνουν ένα δημόσιο διάλογο προτού προχωρήσουν σε οποιαδήποτε σχέδια για την ανάπτυξη της περιοχής που ανέφερα.

- Πιστεύεις ότι οι πολίτες θα πρέπει να έχουν πιο ενεργό ρόλο και λόγο στην ανάπτυξη των πόλεων;
Η ομάδα «Shht» προσπαθεί να αφυπνίσει τον πολίτη ώστε να πιέσει τις Αρχές να κάνουν δημόσια διαβούλευση προτού προχωρήσουν σε νέα έργα. Οι πολίτες όμως πρέπει να τύχουν πρώτα σωστής παιδείας για να μπορούν να έχουν λόγο και ενεργό ρόλο στην εξέλιξη μιας πόλης. Ο πολίτης δεν πρέπει να παλεύει μόνο για το δικό του συμφέρον, σε ένα ατομικιστικό επίπεδο, αλλά πρέπει να αναπτύξει συλλογική συνείδηση.  

- Στη Λευκωσία έχουμε τέτοια παραδείγματα αξιόλογων κτηρίων που πρέπει να σωθούν;
Αν πάει κάποιος μια βόλτα στην πόλη, θα δει τριώροφες και τετραώροφες πολυκατοικίες που έχουν στοιχεία του μοντερνισμού σε μια κυπριακή εκδοχή και είναι προσαρμοσμένες στις τοπικές συνθήκες. Μια άλλη κατηγορία έργων, που ξεχωρίζω που δεν είναι «σιωπηλά», είναι αυτά που ονομάζω κτήρια με «ψυχή» όπως το Δημοτικό Θέατρο και το σινεμά Ρετζίνα, τα οποία έχουν μια ιστορία και ένα παρελθόν και είναι επίσης σημαντικό να διατηρηθούν και να συνεχίσουν μια νέα ζωή.

- Πώς σχολιάζεις τη μετατροπή του Δημοτικού Θεάτρου σε Μέγαρο Πολιτισμού;
Το κτήριο αυτό διαμορφώθηκε ως θέατρο και εκεί ήταν για πολλά χρόνια η έδρα του ΘΟΚ. Θεωρώ λανθασμένο να χρησιμοποιηθεί το κτήριο ως Μέγαρο Πολιτισμού. Ένα Μέγαρο Πολιτισμού είναι στην ουσία Μέγαρο Μουσικής. Μια αίθουσα συναυλιών είναι πολύ διαφορετική από μια αίθουσα θεάτρου. Οι σκηνές στις οποίες παρουσιάζονται τα μουσικά σύνολα έχουν μια άλλη σχέση με το κοινό από αυτήν που έχει μια αίθουσα θεάτρου. Χρειάζονται επίσης πολλοί άλλοι χώροι, όπως χώρος πρόβας, αρχείο, ενώ στοιχεία όπως ο πύργος σκηνής είναι εντελώς άχρηστα. Το κτήριο αυτό δεν πληροί τις προδιαγραφές για Μέγαρο.
 
- Πώς μπορεί να αξιοποιηθεί το κτήριο;
Θα πρέπει να ανακαινιστεί και να χρησιμοποιηθεί ως έχει για διάφορες εκδηλώσεις. Δεν μπορείς απλά να βαφτίσεις αυτό το κτήριο Μέγαρο.

- Ένα άλλο σημαντικό έργο που συζητείται πολύ είναι αυτό της πλατείας Ελευθερίας. Υπάρχουν αυτοί που ήταν από την αρχή εναντίον του έργου και αυτοί που το υποστήριζαν. Ποια η δική σου άποψη;
Από την αρχή, όταν προκηρύχθηκε ο διαγωνισμός, θεωρούσα λάθος την απόφαση να γίνει πλατεία πάνω στα τείχη. Οι Άγγλοι έκαναν ένα πέρασμα εκεί για να περνάς από το ένα σημείο της πόλης στο άλλο. Ένας χώρος που προσφερόταν για πλατεία είναι αυτός πίσω από την εκκλησία της Φανερωμένης. Επίσης πιστεύω ότι στην υπό διαμόρφωση πλατεία Ελευθερίας δεν υπήρχε λόγος να χαλάσει το πάρκο που υπήρχε και να ξεριζωθούν τα δέντρα για να μεταφερθούν ξανά στον χώρο.

- Ωστόσο υπάρχει και η άλλη άποψη που λέει πως το έργο της Χαντίντ είναι σύγχρονο και πρωτοποριακό και θα δώσει μια νέα πνοή στην πόλη.
Δεν κατακρίνω την πρόταση που βραβεύτηκε, ούτε την αρχιτεκτονική της Ζάχα Χαντίντ. Επικρίνω τους χειρισμούς του δήμου. Θεωρώ ότι δεν υπήρχε λόγος να γίνει τόσο δραστικό ξήλωμα της περιοχής και να ξοδευτούν τόσα λεφτά. Μπορούσε να γίνει ένας εξωραϊσμός της περιοχής και μια πιο ταπεινή παρέμβαση.

- Εδώ που έφτασαν τα πράγματα τι μπορεί να γίνει;
Θα πρέπει να γίνει μια αναπροσαρμογή του έργου -πιστεύω- ώστε να μειωθούν οι δαπάνες γιατί δεν μπορεί να μείνει άλλο το κέντρο της πόλης σε αυτή την κατάσταση.

- Ποιες αδυναμίες εντοπίζεις στον τρόπο που αναπτύσσεται σήμερα η Λευκωσία;
Η κυριότερη είναι ότι μια πόλη που στην ελεύθερη πλευρά είναι μόλις 250.000 κατοίκων -μια γειτονιά του Μανχάταν- έχει εφτά δημαρχεία. Ένας από τους λόγους που δυσλειτουργεί η πόλη είναι ότι έχουμε πολλά αποκομμένα κέντρα και πολλές περιοχές που είναι δορυφόροι των κέντρων και ανταγωνίζονται μεταξύ τους. Μας λείπει ένα Δημαρχείο Μείζονος Πόλεως το οποίο να βλέπει την πόλη ως σύνολο. Υπάρχει ένα Τοπικό Σχέδιο για όλη την πόλη που όμως ο κάθε δήμος το ερμηνεύει όπως θέλει.